Сіла, мудрасць і трохі хітрасці: расказваем пра вобраз жанчыны ў беларускай традыцыі

Яна і шчырая маці, і мудрая жонка, і клапатлівая выхавальніца дзяцей, і спрытная гаспадыня. Уявіце сабе, як нялёгка жанчыне было жыць, лавіруючы паміж афіцыйнымі законамі і няпісанымі правіламі, якія вызначалі амаль кожны крок: ад нараджэння і выбару будучага мужа да стварэння ўласнай сям’і і далейшага жыцця. І пры гэтым яна заўсёды ахінала сваёй пяшчотай і шчырай дабрынёй. Што цікава, нават з цягам часу асноўныя рысы ідэальнай беларускай жанчыны засталіся нязменнымі.

"Глядзі дзевак на кірмашы - можа знойдзеш па душы"

Калісьці жыццё жанчыны круцілася, як той стары добры фільм, дзе галоўная сюжэтная лінія - шлюб. І не дзіва, бо тады гэта быў сапраўдны "білет у адзін канец" на ўсё жыццё.

- Так-так, з кім век векаваць… - усміхаецца мая суразмоўца Ірына Калачова, этнолаг, доктар гістарычных навук, прафесар факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ. - Выбар шлюбнай пары ў нашай традыцыйнай культуры - гэта не проста "пайсці за хлопца", а сапраўды лёсавызначальны крок, такое праграмаванне будучыні.

Прафесар падкрэслівае: у традыцыйным беларускім светапоглядзе сумневаў не было. Чалавек павінен стварыць сям’ю, жыць у ёй, нарадзіць і выгадаваць дзяцей, а потым перадаць гэту традыцыю наступнаму пакаленню. А дзеці? Яны былі не толькі працягам роду, але і пераемнікамі, носьбітамі традыцый, тым самым мостам паміж мінулым і будучыняй. Так што калі думаць пра кірмаш, то гэта хутчэй не месца для пакупак, а цэлы рынак лёсаў!

Цяпер зразумела, чаму нашы продкі так не любілі халасцякоў, што лічылі іх амаль грэшнікамі, на адным узроўні з тымі, хто перарываў цяжарнасць ці не мог мець дзяцей. Не ўступіў у шлюб да сарака гадоў - і ўсё, ты ўжо не зусім свой. Цябе як быццам выключалі з сямейнага кола і дазвалялі хадзіць хіба што на пахаванні ды памінкі. Такія вось "прывілеі" для тых, хто не знайшоў сваёй палавінкі!

А вось жанчынам трэба было ў поўнай меры рэалізавацца ва ўсіх сваіх іпастасях, як кажуць навукоўцы. Быць жонкай, маці, гаспадыняй, выхавацелькай - усё разам, каб лічыцца шчаслівай. І вядома ж, гэта магчыма было толькі ў сям’і, у атачэнні родных. Без сям’і - ніяк, нібыта і жыццё няпоўнае.
Злева: пачатак ХХ стагоддзяд, слуцкія сяляне. Справа: ХІХ стагоддзе, сямейная пара ў святочным адзенні

Але, як ні дзіўна, навукоўцы сцвярджаюць: у нашай традыцыйнай культуры паміж мужчынскім і жаночым светам усё ж была мяжа. А правілы, якія рэгулявалі адносіны, існавалі не пісаныя, а такія, што ўсе ведалі і прытрымліваліся.

- Насамрэч, наяўнасць мяжы была ўмоўная, бо канфлікту паміж мужчынскім і жаночым не існавала, - заўважае Ірына Калачова. - Заўсёды спрацоўваў прынцып узаемадапаўняльнасці. На гэтым досведзе фарміраваліся віды і формы традыцыйнай культуры: матэрыяльнай, духоўнай, сацыяльнай.

"Выбар шлюбнай пары ў нашай традыцыйнай культуры - гэта не проста «пайсці за хлопца»".

Ніхто ні з кім не ваяваў, а проста кожны займаўся сваім. Мужчыны - адным, жанчыны - іншым, і такім чынам яны разам будавалі сваё жыццё і культуру. Нібыта добрая каманда, дзе кожны ведае сваю ролю і выконвае яе на ўсе сто! І ў гэтым, мабыць, і была мудрасць нашых продкаў.

Мужчына - абаронца, ваяр, галава сям’і і бацька дзяцей. Карацей, увесь набор "супергероя" ў адным флаконе. А жанчына? Яна - заступніца, берагіня ачага, дарадчыца для мужа, гаспадыня, маці і выхавальніца.

У ідэальным свеце, дзе адносіны ў сям’і павінны быць як швейцарскі гадзіннік, жанчына - гэта ўвішная гаспадыня, якая гатуе так, што пальчыкі абліжаш, і вядзе хатнюю гаспадарку ні сучка ні задзірынкі. Яна ведае свае жаночыя абавязкі на выдатна. І ў іх ніколі не ўваходзілі такія, як паляваць, лавіць рыбу, нарыхтоўваць дровы ці распальваць печ.

Але не ўсё так проста, як здаецца на першы погляд. Жанчына ў сям’і - гэта яшчэ і "камунікацыйны цэнтр". Яна як берагіня, дарадчыца і ахоўніца ачага стварае ўтульнасць і цяпло. Нездарма ў народзе кажуць: муж - галава, а жонка - шыя.

- У традыцыйнай сям’і беларусаў жанчына звычайна была ў эпіцэнтры ўсіх падзей, як "шыя" яна здзяйсняла нябачнае кіраванне сямейным калектывам. Ад яе ў многім залежала, як жыве сям’я: наколькі яна дружная, гарманічная і здаровая, - пацвярджае прафесар Калачова.
Прыгажосць XIX cтагоддзя

Карацей, мужчына можа і "галава", але куды яна павернецца, вырашае "шыя". Дзеці, дарэчы, таксама ўважліва сачылі за бацькамі, іх адносінамі і тым, як слова супадае са справай.

Аднак, нягледзячы на ўсю "шыйную" мудрасць, сям’я, якую ўзначальвала жанчына, сустракалася вельмі рэдка. Паводле звычаяў, у ХІХ-ХХ стагоддзях галавой сялянскай сям’і быў мужчына. І ў яго руках - кантроль, улада і аўтарытэт. Што ж, кожнаму сваё: аднаму - "галава", другому - "шыя", а разам - моцная і дружная сям’я!

"Жанчына як «шыя» здзяйсняла нябачнае кіраванне сямейным калектывам".

Прафесар падказвае: у старыя часы, калі чалавек хацеў быць шчаслівым, трэба было абавязкова стварыць сям’ю. Так-так, ніякіх вам "вольных птушак" і "самотных ваўкоў"! У народным кодэксе, які, праўда, ніхто не пісаў, але ўсе ведалі, былі спецыяльныя правілы для маладых: як стаць сямейным чалавекам і атрымаць салідны сацыяльны статус.

Мая суразмоўца Ірына Калачова расказала, што ўсё было вельмі рытуалізавана і залежала ад мясцовых традыцый. Вось, напрыклад, на Палессі: калі дзяўчынку купалі ўпершыню, ваду вылівалі за парог. Чаму? Каб замуж пайшла хутчэй! А калі хлопчыка - то ў кут з усходу, туды, дзе ў хаце размяшчаўся чырвоны кут. Бацькі такім чынам змалку закладвалі дзецям жыццёвы сцэнарый, каб мара пра шчасце збылася. А шчасце гэта, як мы ўжо зразумелі, толькі сямейнае.

Таму не дзіўна, што кожная дзяўчына ведала цэлы спіс парад, як выйсці замуж за каханага. Напрыклад, было выдатным знакам, калі на даху хаты, дзе было кола, сяліўся бусел. У нас гэта птушка шаноўная, таму такі "госць" азначаў добрую волю і шчаслівую будучыню.

"Не ляпніся ў лужу"

Але дзе ж раней можна было сустрэць свайго будучага мужа ці жонку? Пытаем у Ірыны Іванаўны.

- Па-першае, на вячорках, - адказвае яна. - Туды хлопцаў і дзяўчат гатавалі загадзя. І наведванне вячорак было абавязковым, асабліва калі дзяўчына на выданні. І тут зноў жа кіравалі свае правілы. Маці вучылі дачок, як размаўляць з хлопцамі. Напрыклад, нельга было адмаўляцца, калі запрасілі патанчыць, нават калі хлопец спачатку і не прыглянуўся. Іншыя парады таксама былі.

Як бачыце, усё не так проста, як здаецца на першы погляд! Увогуле, да бацькоўства і мацярынства рыхтаваліся загадзя. Гэта вам не сучасныя курсы для маладых бацькоў! Існавала цэлая сістэма народнага этыкету дашлюбных і шлюбных адносін. Там дэклараваліся такія якасці жаніха і нявесты, што сучасным хлопцам і дзяўчатам і не снілася.
На кірмашы ў Петрыкаве Мазырскага павета. ХІХ стагоддзе

Вось, напрыклад, хлопцу даваліся такія мудрыя парады: "Пазірай на матку, а жаніся на яе дзіцятку". Гэта значыць, глядзі, якая ў яе мама, бо яблык ад яблыні далёка не падае. А яшчэ "Не перабірай, а то скулу схопіш". Гэта каб не быў занадта пераборлівым, бо можна і зусім без пары застацца.

Дзяўчыне таксама старэйшыя людзі раілі. І не проста раілі, а наказвалі: "Ліхога любіць - сябе згубіць". Тут усё зразумела: не звязвайся з кепскім хлопцам, бо потым будзеш плакаць. І яшчэ: "Сілаю не быць мілаю". Каханне нельга вымусіць, яно альбо ёсць, альбо яго няма.

Вось такія былі правілы гульні ў сямейнае шчасце ў нашых продкаў. І, трэба сказаць, яны ведалі толк у гэтым! Бо сям’я - не проста ячэйка грамадства, а цэлы сусвет, дзе кожны выконвае сваю ролю, і ўсе разам ствараюць нешта неверагоднае.

Але мы трошкі забеглі наперад… Паводле слоў Ірыны Калачовай, раней маладыя людзі часта знаёміліся на кірмашах. Бацькі, якія мелі дарослых сыноў і дачок, абавязкова бралі іх з сабой, бо менавіта там можна было сустрэць сваю палавінку. Народ нават жартаваў: "Глядзі дзевак на кірмашы - можа знойдзеш для душы". І сапраўды, падчас гандлю, агульных спеваў, танцаў і гульняў на кірмашах лёс многіх маладых людзей вызначаўся. Гэта былі такія старадаўнія "сацсеткі", толькі з жывым гукам, пахам свежага хлеба і, вядома ж, з магчымасцю знайсці сваё шчасце сярод гандлёвай мітусні. І хто ведае, колькі шчаслівых сямействаў пачалося менавіта з таго, што хтосьці на кірмашы ўбачыў "дзеўку для душы" ці хлопца з добрым кашальком. Так што, калі наступным разам пачуеце пра кірмаш, успомніце, што гэта не толькі пра гандаль, але і пра гісторыю, культуру. І вядома ж, пра каханне!

Кірмашы былі вельмі папулярныя і распаўсюджаныя па ўсёй Беларусі. Як расказвае прафесар Калачова, 26 ліпеня ў Зэльве (Гродзенская губерня) штогод пачынаўся Ганненскі кірмаш - сапраўдны гандлёва-забаўляльны марафон, другі па маштабе ў Еўропе. Ён доўжыўся цэлы месяц у гонар святой Ганны. Пасля запрашалі на кірмаш у Свіслачы. А ў Нясвіжы гандаль і забавы мелі асаблівы размах. У ХІХ стагоддзі Гомель быў сапраўдным гандлёвым цэнтрам паміж Беларуссю, Украінай і Расіяй. Тут праводзілі ажно тры кірмашы на год: на Новы год, у Духаў Дзень і на Узвіжанне. Не адставалі і кірмашы ў Шклове, куды з’язджаліся купцы з Пецярбурга, Масквы і Ніжняга Ноўгарада.
Дзе ў сям’і лад, там дзеці добра гадуюцца. Бабруйскі павет, 1911 год

Кожны кірмаш меў сваю спецыялізацыю. У Мсціславе можна было набыць пяньку і скуры, у Пінску - сырыя і гатовыя скуры, шчацінне, воск, мёд, сметанковае масла і алей (так, каб і на хлеб намазаць, і на патэльню паліць!). У Мазыры - жывёлу і коней, каб было на чым паехаць на наступны кірмаш ці проста ў гаспадарцы мець. У Слоніме - збожжа і лес, а ў Пружанах, што цікава, гарэлку прадавалі (каб адразу адзначыць удалыя пакупкі ці сустрэчы!). Зельвенскі кірмаш, той самы Ганненскі, славіўся продажам коней і сукнаў з розных фабрык - можна было і сябе прыбраць, і на падарунак нешта прыстойнае набыць. А ў Морачы на Любаншчыне гандлявалі грыбамі.

Нашы продкі свае адносіны будавалі нават на атракцыёнах! Вось, напрыклад, на Валожыншчыне на Спас ладзілі забаву "Не ляпніся ў лужу", каб юнак мог сваёй дзяўчыне, ці то каханай, ці то проста добрай сяброўцы, яблык выйграць. Назва ўжо сама за сябе гаворыць, праўда? Агароджаная пляцоўка, на "козлах" стаяць начоўкі з вадой, а на паверхні - прыгожыя, смачныя яблыкі плаваюць. Начоўкі такія, што лёгка пераварочваюцца. Гулец, заплаціўшы дробязь, адступае дзесяць крокаў, яму завязваюць вочы. Па камандзе - тры кругі вакол сябе, дзесяць крокаў наперад і рэзкі рух рукамі ўніз. Калі трапіў на яблык - віншуем, прыз твой! А калі не паспрыяла ўдача і рука кранула начоўкі - усё, вада на галаву! Але нічога, начоўкі зноў напаўняюцца, і гульня працягваецца. Выйграць у гэтым атракцыёне лічылася справай гонару, а галоўнае - радасць для каханай.

Калі да вяселля рыхтаваліся, быў звычай "Лад". Запрашалі толькі замужніх жанчын, родных, каб пазнаёміць маладую з асновамі сямейнага жыцця. Вучылі, як жыць у ладзе. А што гэта значыць? Жыццё ў гармоніі, без канфліктаў, у згодзе. Як казалі ў народзе, жыць душа ў душу. У беларускай сямейнай абраднасці гэта тэма займае шмат месца. І прыказкі адпаведныя ёсць: "Дзе ў сям’і лад, там дзеці добра гадуюцца", "Нашто той клад, калі ў сям’і лад".

Яшчэ жанчыны сустракаліся на свята "Свяча". Адзначалася яно ў дні святой Ганны, Варвары і Кацярыны. Удзельніцы абменьваліся навінамі, абмяркоўвалі паводзіны маладых, іх учынкі. І нават выпрацоўвалі калектыўную думку пра важныя грамадскія справы ў вёсцы. А тыя, хто быў у канфлікце, менавіта на «Свячы» мірыліся і прасілі прабачэння адна ў адной. Вось такія былі часы - і гульні з гумарам, і мудрыя парады, і дараванне крыўдзіцелям.

Беларускія даследчыкі, паглыбіўшыся ў скарбніцу народнай творчасці - казкі, прымаўкі, загадкі і песні, - вывелі абагульнены вобраз жанчыны. У ім маладая дзяўчына заўсёды паўстае як будучая нявеста, а замужняя - як мудрая і добрая жонка, верная дарадчыца свайму мужу. Аднак цэнтральнае месца ў гэтым вобразе займае жанчына-маці, якая з любоўю выхоўвае сваіх дзяцей.
Маці, матуля, матулечка… Любоў да яе ў беларусаў - цэлая філасофія

"Родную маці нікім не заменіш"

Ёсць такія рэчы, якія ніякімі словамі не апішаш, але кожны адразу разумее. Вось, напрыклад, любоў да мамы. У беларусаў гэта не толькі пачуццё, а цэлая філасофія, як падкрэслівае этнолаг Ірына Калачова. Як жа перадаць усю глыбіню сувязі, дзе знайсці тыя самыя словы, каб апісаць усю любоў і прыхільнасць паміж маці і дзіцем?

Здаецца, што можа быць прасцей, чым звярнуцца да мамы? Але ж і тут ёсць свае нюансы! Мы называем яе роднай маці, мамай. Народная мудрасць падкінула нам яшчэ больш ласкавых і паважных зваротаў: матуля, мамуля, мамачка-галубка. І гэта не звычайныя словы, а цэлыя песні любові!

А памятаеце, як даўней да старэйшых звярталіся на "вы"? Так-так, і да мамы з татам таксама. Гэта быў знак асаблівай пашаны і павагі.

Навукоўцы кажуць, што першы ўрок любові да роднай мовы і традыцый дзіця атрымлівае ад мамы - з калыханкі. І гэта праўда! Першыя словы і крокі, першыя ўсмешкі звязаны з мамай. Менавіта мамы надзвычай ласкава называюць сваіх дзяцей: сыночак міленькі, галубочак сізанькі, сынок-сакалок, дачушка-сакатушка, дзіцятка… Хто ж яшчэ так суцешыць, пашкадуе і паклапоціцца, як не мама?

"Паважліва-шаноўныя, ласкавыя адносіны да маці - наша беларуская рыса".

А якая радасць, калі ўжо дарослыя дзеці, седзячы за святочным сталом, кажуць: "Дзякуй, мамачка, дзякуй, родная, за тваё гадаванне". Так звярталіся да матулі на мазырскім Палессі. Яшчэ казалі: "Добрае дзіця бацькоў мыслі адгадвае". Гэта ж праўда жыццёвая!

- Паважліва-шаноўныя, ласкавыя адносіны да маці - наша беларуская рыса, - адзначае прафесар Ірына Калачова. - Гэту ісціну дзеці засвойвалі з самых першых дзён. Таму і нарадзіліся такія мудрыя прымаўкі: "Родную маці нікім не заменіш", "Матчыны рукі заўсёды мяккія", "У каго маці родненька, у таго сарочка беленька"… Сапраўды, мама - той чалавек, які бліжэй за ўсіх. Ад яе залежыць мір і спакой у сям’і, добрыя адносіны і згода. Яна - першая настаўніца, выхавальніца і ўзор добразычлівасці.

Але, напрыклад, у адносінах да сыноў мама часта займала пазіцыю, скажам так, "другой скрыпкі". Тата ж з’яўляўся "дырыжорам" сямейнага аркестра, і яго слова для сына было як закон, высечаны ў камені. Нездарма ж кажуць: "Бацькава слова дарэмна не гаворыцца". У прымаўцы схавана цэлая філасофія!
Маладыя. Першая палова ХХ стагоддзя

Мама - зусім іншая гісторыя! Яе слова для сына - як цёплы плед у халодны вечар, як парасон у залеву. Гэта падтрымка, ахова ад усялякіх глупстваў, перасцярога ад няўдач і, не дай Бог, неапраўданай рызыкі.

Часам маці выступала ў ролі своеасаблівага дыпламата паміж строгім бацькам і дзецьмі, заступніцы іх інтарэсаў. Ну памятаеце, як у дзяцінстве: "Мама, скажы тату, што я не хацеў!" А яшчэ, як мы згадвалі ўжо, матуля - ахоўніца роднага дому, берагіня яго цяплыні і, вядома ж, клапатлівая гаспадыня. І вось гэты вобраз для сына станавіўся "прататыпам" яго будучай жонкі і сям’і ўвогуле. Калі мама ўмее і боршч зварыць, і парадак навесці, і яшчэ пры гэтым усміхацца - то чаму б і не?

"Шукай у агародзе"

Як казалі нашы мудрыя продкі, працаваць не любіш - чалавекам не будзеш. Сапраўдная ісціна, асабліва калі гаворка ідзе пра вобраз маці.

Наш эксперт Ірына Калачова падкрэслівае: працавітасць і працаздольнасць - тое, што робіць беларускую сям’ю моцнай. "Птушку пазнаюць па палёце, а чалавека - па рабоце", - жыццёвая мудрасць, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне.

Для беларускай жанчыны працавітасць заўсёды была і застаецца адной з самых прывабных рыс. Нашы продкі гэта вельмі добра разумелі. Таму і раілі сваім сынам: "Не выбірай дзеўку ў карагодзе, а шукай у агародзе". Зразумела, дзеўка, якая на градах шчыруе, - гэта вам не тая, што толькі на танцульках круціцца!
Злева: працавітасць, дабрыня, шчырасць і сёння асноўныя складнікі сямейнага дабрабыту. Справа: таўчы ячмень -  справа адказная

Сёння таксама шануюць працавітых жанчын. Нават сёлетні "жаночы" год быццам падкрэслівае гэту іх непераўзыдзеную якасць. Сучасніцы разумеюць: праца - інструмент, які дапамагае жыць і развівацца. Але, як адзначае Ірына Калачова, змянілася сама сутнасць працы. Нельга параўноўваць сялянскую жанчыну, якая цяжка працавала на зямлі, з сучаснай гараджанкай.

- Нашы студэнткі, напрыклад, часта працуюць з раніцы да ночы: ходзяць на курсы, займаюцца рэпетытарствам, і ўсё гэта, каб дасягнуць сваёй мэты, - гаворыць прафесар Калачова. - Змянілася якасць працы, але сама працавітасць застаецца важнай рысай жаночага вобразу. Нітачка пераемнасці не губляецца, а толькі відазмяняецца. Традыцыі жывуць, набываюць новыя формы і застаюцца важнымі для сучасных людзей. Гэта робіць нас моцнымі, мудрымі і шчаслівымі.

Памятаеце, як у дзяцінстве нам казалі: "Вучыся, каб потым добра жыць". У традыцыйнай беларускай сям’і гэта было не проста пажаданне, а цэлая праграма дзеянняў. Маці вучыла дачок усяму, што магло спатрэбіцца ў жыцці: шыць, вязаць, ткаць, вышываць. І ўсё з прыцэлам на будучыню!

Дзяўчына да свайго вяселля павінна была пакласці ў куфар рэчы, што яна зрабіла сваімі рукамі: адзенне для сябе і жаніха, пасцельная бялізна, галаўныя ўборы, абутак, падушкі, коўдры. Уяўляеце, колькі працы! Не звычайны пасаг, а, лічы, цэлы праект, які дэманстраваў усе навыкі дзяўчыны: ад працавітасці да ўпартасці і ўмення дасягаць сваёй мэты. А яшчэ ў куфары захоўваліся калаўрот, верацяно, міска і дзве лыжкі. Каб ужо дакладна нічога не забыць!

"Не выбірай дзеўку ў карагодзе, а шукай у агародзе".

Што самае цікавае, гэты пасаг быў пажыццёвай уласнасцю жанчыны: калі раптам што, яна магла забраць усё, што прынесла ў сям’ю мужа.

Акрамя працавітасці, жанчына славілася яшчэ і ашчаднасцю. У традыцыйнай беларускай сям’і гэта была цэлая асобная гісторыя. Дзеці, пакуль не станавіліся дарослымі ці не ўступалі ў шлюб, сваіх уласных грошай практычна не мелі. Уся сямейная каса знаходзілася пад пільным вокам маці. Яна была галоўнай "банкіркай" і распараджальніцай сямейнага бюджэту. А зараблялі зборам усяго, што давала прырода: ягады, грыбы, арэхі, лекавыя травы. Гэта быў не толькі спосаб пракарміцца, а цэлая эканоміка, дзе кожная жанчына была і збіральніцай, і прадаўцом, і галоўным бухгалтарам.

- Хадзіць па чарніцы - так бы мовіць, сталая традыцыя для Беларусі, - гаворыць Ірына Калачова. - Для беларусаў збіранне ягад было паказчыкам працавітасці. Такая справа вымагала сілы, спрыту і цярпення. Да яе прывучаліся як дзяўчаты, так і юнакі, бо гэта быў важны ўрок жыцця.
Працавітасць, дабрыня, шчырасць і сёння асноўныя складнікі сямейнага дабрабыту

Ірына Іванаўна ўспамінае, як у дзяцінстве ўся сям’я рыхтавалася да паходу ў лес.

- Мне, як самай малодшай, выдавалі невялічкі слоічак, мама звычайна брала пяцілітровае вядро, а яе нявестка, якая збірала лепей за ўсіх, наогул дзесяцілітровае, - усміхаецца Ірына Іванаўна. - Прычым мяне ніколі мама не прымушала збіраць ягады. Мае бацькі былі для мяне ўзорам, і я імкнулася быць падобнай да іх.

Сапраўдная педагогіка любові і прыкладу! Не прымус, а натхненне, не загад, а паказванне шляху.

Нашы продкі, калі бачылі прывабную дзяўчыну, казалі: "Прыгожая, як Ляля". А Ляля, нагадаем, гэта ж багіня Вясны! Але ж, як аказалася, прыгажосць - не галоўнае. Больш цаніліся працавітасць, дабрыня і шчырасць. Бо з тварам да вянца, а з розумам - да канца.

Беларуская жанчына з дзяцінства вучыла сваіх дзяцей не толькі працавітасці, але і самастойнасці, адказнасці і ўменню цаніць тое, што маеш. А яшчэ ветлівасці, годнасці, сціпласці, павазе да старэйшых… Быў цэлы комплекс навыкаў, які дазваляў ёй адчуваць сябе не проста часткай сям’і, а яе цэнтрам, рухавіком дабрабыту. І ўсё рабіла з усмешкай на твары, з любоўю да сваёй зямлі і з невычэрпным аптымізмам, што дапамагаў пераадольваць любыя цяжкасці.

Хто ж паспрачаецца з тым, што беларуская жанчына - сапраўдны скарб, які трэба шанаваць і берагчы?

КАЛАЧОВА Ірына Іванаўна

Этнолаг, педагог, доктар гістарычных навук, прафесар. Працуе на кафедры сацыяльных камунікацый факультэта філасофіі і сацыяльных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З’яўляецца аўтарам больш як 100 навуковых і навукова-метадычных артыкулаў, пяці вучэбных дапаможнікаў і дзвюх манаграфій. Спецыялізуецца на сацыяльнай і арганізацыйнай псіхалогіі і камунікацыях.

| Сняжана Міхайлоўская, часопіс "Беларуская думка". Фота БЕЛТА, з адкрытых крыніц.

Чытайце таксама:
Магія аўтографа. Як падпісвалі свае кнігі беларускія пісьменнікі?
Мало кто знает, но… Почему Рогнеду с сыном отправили именно в Полоцкие земли?
Ружа, рута і півоня: расказваем пра кветкі ў традыцыях беларусаў